Đại học quốc gia trong kỷ nguyên mới của dân tộc: Kiến tạo phát triển
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có mức thu nhập cao và có vị thế ngày càng lớn trên toàn cầu, yêu cầu đặt ra đối với hệ thống giáo dục đại học đặc biệt là các đại học quốc gia đang ngày càng cao. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học, đại học quốc gia được kỳ vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, kiến tạo tri thức và cung cấp luận cứ khoa học cho các quyết sách chiến lược của đất nước.
PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường Đại học Kinh tế - Luật, phân tích vai trò Kiến tạo phát triển của ĐHQG trong kỷ nguyên mới của dân tộc. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế cũng như năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, các đại học nghiên cứu hàng đầu không chỉ là nơi truyền bá tri thức mà phải trở thành nơi tạo ra tri thức mới, chuyển hóa tri thức thành công nghệ và góp phần xây dựng thể chế phát triển.
Đối với ĐHQG-HCM, PGS.TS Tình cho rằng yêu cầu định vị lại sứ mệnh đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu trước đây vai trò chủ yếu được nhìn nhận trên các phương diện đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng, ĐHQG-HCM cần được xác lập như một thiết chế chiến lược quốc gia trong không gian phát triển năng động nhất cả nước trong giai đoạn mới. Tác giả nhấn mạnh, ĐHQG-HCM cần trở thành trung tâm đào tạo nhân tài và nhân lực chiến lược cho quốc gia, hướng tới xây dựng đội ngũ nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ, chuyên gia chính sách và doanh nhân đổi mới sáng tạo có tư duy toàn cầu và năng lực phụng sự đất nước.
Bên cạnh đó, PGS.TS Tình chỉ ra ĐHQG-HCM cần ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vi mạch, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, logistics, kinh tế số và công nghệ xanh. Đây được xem là những nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia trong tương lai. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, ĐHQG-HCM cũng cần được định vị là trung tâm tư vấn chính sách và cung cấp luận cứ khoa học cho các bài toán phát triển lớn của TP.HCM và vùng Nam bộ như phát triển trung tâm tài chính quốc tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển hạ tầng số, chuyển đổi xanh khu công nghiệp và thích ứng biến đổi khí hậu.
Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh vai trò của ĐHQG-HCM trong việc hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giữa đại học - doanh nghiệp - nhà nước. Đồng thời xây dựng môi trường văn hóa học thuật và phát triển con người toàn diện. Khoa học công nghệ tạo ra năng lực cạnh tranh, nhưng văn hóa, đạo đức, bản lĩnh và tinh thần phụng sự mới là yếu tố tạo nên chiều sâu phát triển bền vững. Để hiện thực hóa sứ mệnh này, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình đề xuất nhiều giải pháp đột phá bao gồm: (i) trao cơ chế tự chủ đặc biệt cho các đại học quốc gia, (ii) thành lập “Policy Lab ĐHQG-HCM” như một phòng thí nghiệm chính sách quốc gia ở phía Nam; (iii) xây dựng các trung tâm xuất sắc về công nghệ chiến lược; (iv) hình thành Quỹ Đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ; đồng thời phát triển khu đô thị ĐHQG-HCM thành khu đô thị đổi mới sáng tạo kết nối với hệ sinh thái công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nước và quốc tế. Như vậy, chỉ khi được giao giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, ĐHQG mới có thể phát huy đầy đủ vai trò là trung tâm kiến tạo tri thức, công nghệ và động lực phát triển cho đất nước trong kỷ nguyên mới.