Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, khởi nghiệp sáng tạo là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Những thành công của các startup công nghệ Việt Nam cùng sự gia tăng mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp trẻ cho thấy một thế hệ doanh nhân mới đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và thế giới. Nhận định về xu hướng này, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường Đại học Kinh tế - Luật cho rằng Việt Nam đang sở hữu những điều kiện thuận lợi chưa từng có để phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và hình thành một thế hệ doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh khu vực, quốc tế.

Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, hiện nay môi trường khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam có nhiều chuyển biến tích cực, bắt nguồn từ sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển và hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Trước đây tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào vốn, lao động và lợi thế chi phí thấp thì hiện nay khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xác định là những động lực quan trọng để nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. Điểm đáng chú ý là Việt Nam đang chuyển từ cách tiếp cận hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Hệ sinh thái này gồm các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, cơ chế thúc đẩy chuyển đổi số và mạng lưới liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, rào cản lớn nhất đối với startup không phải là vốn mà là khả năng tiếp cận công nghệ, chuyên gia, thị trường, dữ liệu và các mạng lưới kết nối. Vì vậy, một hệ sinh thái hoàn chỉnh sẽ làm giảm chi phí giao dịch, tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển và có khả năng cạnh tranh cao hơn. Từ thực tiễn cho thấy, những thành công của các startup công nghệ Việt Nam trong nhiều năm qua cho thấy tín hiệu tích cực. Cụ thể, nhiều doanh nghiệp trẻ đã chinh phục thị trường trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế, tham gia vào những lĩnh vực công nghệ cao. Đây là minh chứng cho thấy năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của đội ngũ doanh nhân trẻ Việt Nam đang ngày càng được nâng cao.

Đặc biệt, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh rằng thanh niên Việt Nam hiện nay đang đứng trước một cơ hội rất đặc biệt. Một mặt, đất nước đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Mặt khác, cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu đang làm thay đổi phương thức tạo ra của cải, mở ra những cơ hội phát triển mới chưa từng có cho thế hệ trẻ. Theo ông, lợi thế lớn nhất của thanh niên Việt Nam là ở khả năng sử dụng công nghệ và mức độ tương thích rất cao với mô hình tăng trưởng mới của đất nước. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, thương mại điện tử, công nghệ tài chính, giáo dục số, công nghệ xanh hay kinh tế nền tảng đều dựa chủ yếu vào tri thức, kỹ năng số và khả năng sáng tạo thay vì nguồn vốn vật chất lớn. Đây chính là cơ hội để người trẻ phát huy thế mạnh và khẳng định năng lực của mình. Trong nền kinh tế số như hiện nay, khoảng cách địa lý ngày càng được thu hẹp. Một kỹ sư, lập trình viên, nhà sáng tạo nội dung hay chuyên gia dữ liệu trẻ tại Việt Nam hoàn toàn có thể tiếp cận các công cụ công nghệ hiện đại, tham gia vào thị trường quốc tế và cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho khách hàng quốc tế ngay tại Việt Nam. Trong nhiều lĩnh vực công nghệ mới, lợi thế cạnh tranh không còn phụ thuộc chủ yếu vào kinh nghiệm lâu năm mà nằm ở tốc độ học hỏi, khả năng đổi mới và tư duy sáng tạo. Đây được xem là những phẩm chất vốn là thế mạnh của thế hệ trẻ.

Bên cạnh những cơ hội lớn, thanh niên cần chủ động trang bị tri thức, kỹ năng số, ngoại ngữ, tư duy đổi mới và tinh thần khởi nghiệp để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Chỉ khi liên tục học tập, cập nhật kiến thức và dám thử nghiệm những ý tưởng mới, người trẻ mới có thể tận dụng hiệu quả các cơ hội của thời đại số. Theo ông, việc Đảng và Nhà nước xác định kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng của nền kinh tế đã tạo ra niềm tin lớn cho thế hệ trẻ. Điều này giúp mở rộng không gian phát triển cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và góp phần hình thành văn hóa dám nghĩ, dám làm và chấp nhận thử thách. “Thanh niên Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong, không chỉ làm chủ các xu hướng công nghệ mới mà còn góp phần quan trọng vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh.

Những phân tích và kiến nghị của PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình tiếp tục khẳng định vai trò của đội ngũ trí thức trong việc đóng góp các luận cứ khoa học cho quá trình xây dựng chính sách phát triển đất nước. Đồng thời, đây cũng là những gợi mở quan trọng nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo và ý chí vươn lên của thế hệ trẻ Việt Nam trong kỷ nguyên số.