Trong bối cảnh TP.HCM đang xây dựng Quy hoạch tổng thể phát triển thành phố và hoàn thiện các cơ chế đặc thù giai đoạn phát triển mới, nhiều ý kiến của chuyên gia cho rằng thành phố cần một tư duy đột phá để khai thác hiệu quả không gian biển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Trong đó, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường Đại học Kinh tế - Luật được biết đến là chuyên gia uy tín trong lĩnh vực kinh tế phát triển và chính sách công. Những công trình nghiên cứu, các bài tham luận và kiến nghị của ông luôn gắn với các vấn đề thực tiễn của đất nước, đặc biệt là các giải pháp phát triển kinh tế vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh địa phương và hoàn thiện thể chế phát triển.

Gần đây những đề xuất của PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình đang nhận được sự quan tâm bởi cách tiếp cận dài hạn mang tính chiến lược và gắn với tầm nhìn phát triển 100 năm của thành phố. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, sau khi mở rộng không gian phát triển gắn với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, TP.HCM đang sở hữu nhiều tiềm năng về phát triển kinh tế mà rất ít đô thị khác ở Đông Nam Á có được. TP.HCM là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước và còn có lợi thế sở hữu hệ thống cảng biển nước sâu quốc tế Cái Mép Thị Vải cùng mạng lưới logistics kết nối trực tiếp với vùng Đông Nam Bộ. Qua đó, ông cho rằng TP.HCM nên xác định biển là không gian phát triển chiến lược, là mặt tiền tăng trưởng mới của siêu đô thị phía Nam. Đây là sự thay đổi quan trọng từ tư duy có cảng biển sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái kinh tế biển toàn cầu. Trong đó, cảng biển, logistics, tài chính, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ quốc tế được tích hợp thành một cấu trúc phát triển thống nhất.

PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình phân tích những lợi thế hiện có và nhận định, TP.HCM đang hội tụ đầy đủ các điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, cụm cảng Cái Mép Thị Vải là một trong số ít cảng nước sâu trong khu vực có khả năng tiếp nhận tàu container cỡ lớn đi thẳng tới châu Âu và Bắc Mỹ và không cần trung chuyển qua các cảng quốc tế khác. Đây là lợi thế quan trọng trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tìm kiếm các trung tâm sản xuất, logistics mới tại châu Á. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu tiềm năng mà là sự phân tán trong quy hoạch và quản trị phát triển. Các lĩnh vực cảng biển, logistics, công nghiệp, đô thị, du lịch và bảo tồn sinh thái vẫn đang được quản lý theo từng ngành và từng địa giới hành chính. Điều này khiến các lợi thế chưa được kết nối thành một chiến lược phát triển biển thống nhất. Do đó làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh của TP.HCM so với những trung tâm hàng hải hàng đầu khu vực như Singapore, Thượng Hải, Thâm Quyến, Port Klang hay Laem Chabang.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình đề xuất TP.HCM cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển hướng nội sang tư duy phát triển hướng biển. Đồng thời, TP.HCM cần chuyển từ cách tiếp cận theo địa giới hành chính sang cách tiếp cận theo vùng kinh tế và chuỗi giá trị toàn cầu. Do đó, TP.HCM không chỉ đặt mục tiêu trở thành trung tâm logistics của Việt Nam mà cần hướng tới vị thế trung tâm logistics, thương mại và dịch vụ biển hàng đầu Đông Nam Á. Để có thể thực hiện mục tiêu này, giai đoạn 2026- 2035 TP.HCM cần tạo ra những đột phá đủ lớn. Trong đó, trọng tâm là xây dựng cụm logistics và cảng biển quốc tế tích hợp theo mô hình cảng biển, sân bay và khu thương mại tự do. Đồng thời, cần phát triển khu thương mại tự do thế hệ mới với cơ chế quản trị đặc biệt, thủ tục hải quan thông minh và môi trường đầu tư có khả năng cạnh tranh quốc tế. Bên cạnh đó, thành phố cũng cần phát triển các ngành kinh tế biển mới như logistics thông minh, tài chính hàng hải, thương mại số xuyên biên giới, trung tâm dữ liệu ven biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi và các dịch vụ hỗ trợ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ tập trung vào lĩnh vực công nghiệp và logistics, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình còn nhấn mạnh tiềm năng phát triển du lịch biển, kinh tế đêm, công nghiệp văn hóa và các ngành dịch vụ sáng tạo. Theo ông, khu vực Cần Giờ và các vùng ven biển có thể trở thành không gian phát triển mới, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn sinh thái, du lịch chất lượng cao, công nghệ và các hoạt động văn hóa quốc tế. Qua đó sẽ giúp gia tăng giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố. Đặc biệt, các đề xuất của PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình còn tập trung vào hoàn thiện thể chế. Ông cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần trao cho TP.HCM quyền tự chủ mạnh mẽ hơn về quy hoạch không gian biển, quản lý đầu tư, phân cấp tài chính và cơ chế liên kết vùng. Đây là điều kiện quan trọng để thành phố chủ động triển khai các dự án chiến lược, huy động nguồn lực xã hội và nâng cao khả năng cạnh tranh với các siêu đô thị biển trong khu vực. Với tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận mang tính hệ thống, những đề xuất của PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình không chỉ mở ra hướng đi mới cho kinh tế biển TP.HCM mà còn góp phần định hình chiến lược phát triển của một siêu đô thị biển hiện đại, có khả năng cạnh tranh ở quy mô khu vực và quốc tế trong thế kỷ XXI.