Trong bối cảnh Việt Nam liên tục được các tạp chí nước ngoài đánh giá là một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động nhất khu vực, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM trực thuộc Trường Đại học Kinh tế - Luật đã đưa ra những phân tích sâu sắc về các động lực giúp Việt Nam tiến gần hơn tới vị thế của một “Con hổ châu Á” mới. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, ngoài các lợi thế như thu hút đầu tư nước ngoài, lực lượng lao động trẻ và vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chất lượng thể chế và quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng được xem là hai yếu tố mang tính quyết định đối với sự bứt phá của Việt Nam hiện nay. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và từng bước khẳng định vai trò của một cường quốc kinh tế mới trong khu vực.

Thể chế kiến tạo phát triển tạo động lực cho tăng trưởng dài hạn. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, điểm khác biệt lớn nhất của Việt Nam hiện nay là sự chuyển biến mạnh mẽ của thể chế theo hướng kiến tạo phát triển. Quá trình cải cách bộ máy, sắp xếp không gian phát triển cùng hàng loạt nghị quyết chiến lược về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế đang tạo nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và công nghệ.

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang công nghệ cao. Việt Nam đang dần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và vốn đầu tư sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và kinh tế số được xác định là động lực phát triển mới. Cùng với đó là các dự án hạ tầng chiến lược quy mô lớn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bán dẫn được xem là cơ hội chiến lược để nâng tầm Việt Nam. PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình cho rằng Việt Nam cần chuyển từ tư duy “thu hút đầu tư” sang “xây dựng năng lực công nghệ quốc gia”. Để tận dụng cơ hội từ ngành bán dẫn, Việt Nam cần xây dựng chiến lược nhân lực chuyên sâu, lựa chọn đúng phân khúc chiến lược như thiết kế chip, đóng gói kiểm thử và phát triển hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Đồng thời, cần đẩy nhanh cải cách thể chế để đáp ứng yêu cầu của ngành công nghệ cao.

Ba điểm nghẽn cần tháo gỡ. PGS. TS đánh giá về triển vọng của Việ Nam là rất lớn, tuy nhiên Việt Nam vẫn cần vượt qua ba thách thức cốt lõi gồm (i) năng suất lao động còn thấp, (ii) năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế và (iii) thể chế thực thi chính sách chưa theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế số. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Việt Nam đang đứng trước cơ hội hiếm có để bứt phá trở thành một “Con hổ kinh tế” mới của châu Á. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu đó thì cần tiếp tục nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cải cách thể chế một cách mạnh mẽ, đồng bộ và hiệu quả.