Thể chế là nền tảng để TP.HCM bứt phá thành siêu đô thị quốc tế

Trong bối cảnh TP.HCM hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị quốc tế vào năm 2045, việc xác định đúng các ưu tiên chiến lược sẽ quyết định khả năng tạo ra những bước đột phá trong phát triển. PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách ĐHQG-HCM, Trường Đại học Kinh tế -Luật cho rằng thành phố cần một lộ trình phát triển đồng bộ. Trong đó cải cách thể chế, phát triển hạ tầng, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo phải được triển khai theo thứ tự ưu tiên nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.

Theo PGS.TS. Đỗ Phú Trần Tình, thể chế là nền tảng của mọi động lực tăng trưởng nên cần là đột phá cần được ưu tiên trước tiên. Hạ tầng, trung tâm tài chính quốc tế hay đổi mới sáng tạo đều chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được đặt trên một môi trường thể chế đủ thông thoáng, minh bạch và linh hoạt. Nếu thể chế không được cải cách, những động lực còn lại sẽ khó tạo nên bước chuyển mang tính đột phá.      

Sau thể chế, TP.HCM cần tập trung phát triển hạ tầng kết nối và tái cấu trúc không gian đô thị. Sau hợp nhất, thành phố vận hành theo mô hình đa trung tâm với nhiều cực phát triển khác nhau, đòi hỏi hệ thống giao thông, logistics, cảng biển, sân bay và kết nối vùng phải được quy hoạch như một chỉnh thể thống nhất. Đồng thời, cần xác định rõ vai trò của từng cực chức năng như tài chính, công nghệ cao, logistics, công nghiệp và kinh tế biển để quy mô đô thị trở thành lợi thế cạnh tranh.

Trên nền tảng đó, trung tâm Tài chính quốc tế sẽ giúp nâng cao vị thế của TP.HCM trong mạng lưới kinh tế toàn cầu, và đổi mới sáng tạo sẽ tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Theo ông, kinh nghiệm của nhiều đô thị thành công cho thấy hệ sinh thái liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và thị trường chính là yếu tố tạo nên sức cạnh tranh bền vững. Vì vậy, TP.HCM cần đi theo trình tự: thể chế để mở đường, hạ tầng để kết nối, tài chính để khuếch đại nguồn lực và đổi mới sáng tạo để tạo lợi thế dài hạn.

Để hiện thực hóa tầm nhìn phát triển trong 10- 20 năm tới, TP.HCM cần đổi mới mô hình huy động và phân bổ nguồn lực. Theo PGS.TS Tình, thành phố nên chuyển từ tư duy đầu tư dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các cực tăng trưởng chiến lược và những dự án có tác động lan tỏa lớn. Trong đó, ngân sách nhà nước cần đóng vai trò vốn mồi cho hạ tầng khung, giao thông công cộng, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và chuyển đổi xanh. Với các dự án có khả năng tạo dòng tiền cần huy động mạnh nguồn lực từ hợp tác công - tư (PPP), thị trường vốn, quỹ đầu tư hạ tầng và các nguồn vốn quốc tế. Bên cạnh đó, việc khai thác giá trị đất từ các dự án hạ tầng theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) sẽ tạo thêm nguồn lực để tái đầu tư phát triển.

Ông nhấn mạnh vai trò của cơ chế điều phối đầu tư thống nhất nhằm ưu tiên các dự án giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian di chuyển, nâng cao năng suất và thu hút đầu tư tư nhân. Theo đó, mô hình huy động nguồn lực của TP.HCM cần dựa trên năm trụ cột (i) ngân sách làm vốn mồi, (ii) PPP và thị trường vốn làm bệ đỡ,(iii) trung tâm Tài chính quốc tế làm bộ khuếch đại, (iv) TOD và khai thác giá trị đất làm nguồn tái tạo vốn, (v) cơ chế điều phối đầu tư theo không gian.PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình đánh giá về mục tiêu đến năm 2045, TP.HCM chỉ thực sự trở thành siêu đô thị quốc tế khi không chỉ dẫn đầu về quy mô kinh tế mà còn có sức ảnh hưởng trong khu vực, chất lượng sống cao và năng lực quản trị hiện đại. Những yếu tố quan trọng gồm khả năng thu hút vốn, công nghệ và nhân tài quốc tế; chất lượng hạ tầng và dịch vụ công; năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu; mức độ minh bạch và chuyển đổi số trong quản trị. Khi có đầy đủ những yếu tố này, TP.HCM sẽ vừa là trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực, vừa là điểm đến hấp dẫn để sống, đầu tư và phát triển.